Nieuwste cijfers klimaatrapport Zuid-Oost-Vlaanderen

  • 17 augustus 2020
Warmtescan woning Hoe evolueren de inspanningen op vlak van klimaat in onze steden en gemeenten en in Zuid-Oost-Vlaanderen als regio? Naar dat antwoord kijken we elk jaar uit. De recentste cijfers (2018) gaan alvast de goede richting uit maar duiden ook enkele hardnekkige knelpunten aan. Zo is de CO2-uitstoot al met 10% gedaald tegenover refertejaar 2011, vooral dankzij een sterke afname in de huishoudens. Op vlak van mobiliteit, hernieuwbare energie en landbouw zijn nog extra inspanningen nodig.

Deze cijfers zijn terug te vinden op de online databank Provincies.incijfers.be. Ze vormen een belangrijke tool bij de uitvoering van de klimaatplannen. Ze laten enerzijds toe te monitoren of we op de juiste koers zitten om de klimaatdoelstellingen uit het Burgemeestersconvenant te halen (-40% CO2 tegen 2030). Anderzijds geven ze duidelijk weer welke maatregelen het meest effect hebben en waar eventueel bijsturing nodig is.

 

Ontdek de resultaten op maat van jouw gemeente of op regionaal vlak

Via de databank is het mogelijk een kant-en-klaar klimaatrapport voor jouw stad of gemeente te bekijken.

Wij zochten uit hoe de regio Zuid-Oost-Vlaanderen heeft gepresteerd. Zo konden we enkele tendensen ontdekken:

  1. Globale CO2-uitstoot met 10% gedaald
  2. Woningen: op het goede pad maar nog altijd hogere uitstoot dan in Vlaams Gewest
  3. Mobiliteit blijft topprioriteit
  4. Lokale besturen investeren in energiezuinige openbare verlichting
  5. Naar een energieneutraal Zuid-Oost-Vlaanderen


1.    GLOBALE CO2-CIJFERS

In Zuid-Oost-Vlaanderen is de CO2-uitstoot met 10,1% gedaald t.o.v. 2011.  In 2017 was dat nog maar 4,5%.

De resultaten in Zuid-Oost-Vlaanderen zijn beter dan in Oost-Vlaanderen (-7%) en Vlaanderen (-6%).  De goede algemene resultaten zijn vooral te danken aan de sterke afname van de CO2-uitstoot in de woningen (-23,2%) en in de tertiaire sector (-8%). 
Extra inspanningen moeten nog geleverd worden op vlak van mobiliteit (+1,3%) en landbouw (+4,3%) - cfr. tabel 2. De industriesector zou ook een tandje kunnen bijsteken (-3,4%) om de sterkere daling in het Vlaams Gewest bij te benen (-8.5%).

Allerlei factoren kunnen een rol spelen in de CO2-uitstoot (het weer, aantal inwoners, aantal woningen,...). Hierdoor is het effect van een lokaal klimaatbeleid pas op langere termijn zichtbaar. 
 

Evolutie CO2-emissies in ton per sector in tabelvorm + op grafiek


Evolutie CO2-emissies in ton per sector - procentuele groei

 

2.    WONINGEN: OP HET GOEDE PAD MAAR NOG ALTIJD HOGERE UITSTOOT DAN IN VLAAMS GEWEST

Zuid-Oost-Vlaamse huishoudens zorgen voor bijna een derde van de totale CO2 -uitstoot in 2018. Hier zijn, met een daling van 23,2%, duidelijk de beste inspanningen geleverd. Meer dan in het Vlaams Gewest (-18,9%). Samen met mobiliteit blijft wonen de belangrijkste categorie om op in te zetten

Hoger energieverbruik via elektriciteit dan in Vlaams gewest
In woningen is 23% van het energieverbruik afkomstig van elektriciteit. Het elektriciteitsverbruik per huishouden in onze regio is daarmee hoger dan in het Vlaams Gewest. Horebeke en Oosterzele hebben gemiddeld een veel hoger elektriciteitsverbruik per huishouden en Ronse een veel lager.


Evolutie energieverbruik voor elektriciteit per huishouden op grafiek en op kaart

En ook hoger energieverbruik via fossiele brandstoffen
In 2018 verbruikt onze regio gemiddeld meer fossiele brandstoffen per huishouden dan Vlaanderen. 64% van het energieverbruik van onze huishoudens is immers afkomstig van fossiele brandstoffen.  Deze worden hoofdzakelijk ingezet om woningen en sanitair water te verwarmen.

In Maarkedal, Brakel, Lierde, Horebeke, Zwalm, Kruisem, Wortegem-Petegem, Oosterzele en Haaltert is het verbruik zelfs veel hoger. Onze steden, waar veel gesloten bebouwing is, scoren gemiddeld.

In een aantal Vlaamse woningen wordt nog steenkool gebruikt voor hoofd- of bijverwarming. Het is belangrijk om daar zo snel mogelijk om te schakelen naar andere energiebronnen.
 

Evolutie energieverbruik door fossiele brandstoffen per huishouden op grafiek + op kaart

Energieverbruik via hernieuwbare energie: een grote uitdaging voor onze regio!
Slechts 12,5%  van het energieverbruik in bestaande woningen is afkomstig van hernieuwbare warmte uit biomassa (voornamelijk hout), van zonneboilers of van warmtepompen.

Dat kan beter! De omschakeling naar groene warmte vormt de komende jaren een grote uitdaging voor onze regio. Net als bijkomende productie van groene stroom.

Zonnepanelen in Zuid-Oost-Vlaanderen
Uit cijfers van het Vlaams Energie Agentschap werd aangetoond dat 2019 voorlopig de geschiedenis ingaat als het op één na meest succesvolle jaar voor de installatie van zonnepanelen in Vlaanderen.
 
Vorig jaar werd in Vlaanderen voor 467 MW vermogen aan PV-panelen geïnstalleerd, waarvan 189 MW in Zuid-Oost-Vlaanderen. Meer dan de helft zat in de categorie < 10 kW, zeg maar de residentiële installaties. 

Liefst 30.000 van de meer dan 57.500 Vlaamse gezinnen die vorig jaar zonnepanelen op hun dak lieten plaatsen, wonen in Zuid-Oost-Vlaanderen.

MAAR: er is nog gigantisch veel plaats voor zonnepanelen in onze regio. Zuid-Oost-Vlaanderen gebruikt nog maar 3,9% van het zonnepotentieel van zijn daken (cijfers 2018).  In Erpe-Mere is de benuttingsgraad het grootst (5,2%). Op de Zonnekaart Vlaanderen kan je zien hoe geschikt je dak is voor zonnepanelen of een zonneboiler

SOLVA nam daarom ook het initiatief om deze zomer in Zuid-Oost-Vlaanderen een groepsaankoop zonnepanelen te organiseren in samenwerking met Energiehuis BEA. Al bijna 1.500 burgers tekenden hierop in en rekenen op een scherpe prijs en een kwalitatieve dienstverlening. Vrijblijvend inschrijven op de groepsaankoop zonnepanelen Zuid-Oost-Vlaanderen kan nog tot 30 september 2020. 


Premies en adviezen
Vlaanderen wil dat alle woningen energiezuinig zijn tegen 2050 (Renovatiepact 2050).
Er zijn verschillende manieren om dit te realiseren:

  • de premies voor energiezuinige investeringen via de netbeheerder
  • gemeenten rollen tal van acties uit om renovatie te stimuleren
  • via het provinciale Steunpunt Duurzaam Wonen en Bouwen krijgen bouwers en verbouwers gratis renovatieadvies aan huis
  • via het Energiehuis SOLVA kunnen kwetsbare inwoners een renteloze energielening aanvragen of begeleiding krijgen bij energetische renovaties (vb. plaatsen van dakisolatie of hoogrendementsglas, vervangen ketel)
  • via het intergemeentelijk samenwerkingsverband IGS Lokaal woonbeleid ondersteunt SOLVA de gemeenten bij de verdere uitbouw van nieuwe woon-en energieloketten. Burgers kunnen er terecht voor allerlei vragen rond wonen en energie.  

Lees in dit verband ook ons artikel: "Versnelling hoger voor lokaal woonbeleid"

 

3.    MOBILITEIT BLIJFT TOPPRIORITEIT

In Zuid-Oost-Vlaanderen komt 37,2% van de totale CO2-uitstoot van particulier, commercieel en openbaar vervoer (cijfers 2018). Scheepvaart en spoorverkeer zitten niet in de cijfers. De evolutie van deze cijfers over de jaren heen volgt de Vlaamse trend.

In Kruisem is de gemiddelde uitstoot per inwoner veel hoger dan in de rest van de provincie.  De uitstoot wordt hier wel sterk beïnvloed door de aanwezigheid van de E17.

In Zuid-Oost-Vlaanderen is de totale CO2-uitstoot door transport per inwoner (1,72 ton) (inclusief snelwegen) wel lager dan in het Vlaams Gewest (2,06 ton).

 

CO2-emissie door transport op kaart gezet

Een langzame klim naar meer elektrische wagens
Het aantal voertuigen en het aantal afgelegde kilometers in België en Vlaanderen blijven stijgen (1,2% t.o.v. 2017). Het Belgische wagenpark bestaat voor 98% uit benzine- en dieselwagens. Andere voertuigtechnologieën blijven zeer beperkt, ook al is er tussen 2017 en 2018 een duidelijke stijging in het aantal elektrische (+39%) en hybride wagens (+41%) te merken.

Ondanks een verbetering van de energie-efficiëntie van de wagens, blijft de totale uitstoot ook toenemen. Bovendien kiezen meer mensen voor zwaardere voertuigen (type SUV), die meer verbruiken.

Toch zijn er ook oplossingen die gemeenten, netbeheerders en ondernemingen met beide handen (kunnen) aanpakken.

  • Gemeenten, netbeheerders en ondernemingen kunnen het gebruik van elektrische wagens faciliteren door laadinfrastructuur te voorzien. In 2018 zijn in onze regio weer 35 publieke laadpalen bijgekomen. Dat brengt het aantal publieke laadpalen in onze regio op 235.
  • In juni 2020 lanceerde SOLVA samen met 15 Zuid-Oost-Vlaamse steden en gemeenten een groots regionaal autodeelproject. In de 15 deelnemende gemeenten staan vanaf nu 1 tot 3 elektrische deelwagens.  

Lees in dit verband ook ons artikel: "28 elektrische deelauto’s in Zuid-Oost-Vlaanderen".  
 

4.    LOKALE BESTUREN INVESTEREN IN ENERGIEZUINIGE OPENBARE VERLICHTING

In onze regio is openbare verlichting op de gemeentewegen verantwoordelijk voor 0,3% van de totale CO2-emissie. Het verbruik is sinds 2014 met bijna 7% gedaald - cfr. grafiek 26. Dat komt omdat de steden en gemeenten massaal investeren in LED-verlichting en door het doven en dimmen van de lichten (bv. ‘s nachts). 

Tegen 2030 zou alle openbare verlichting verLED zijn, wat een daling van 39% betekent!

Het verbruik is in Denderleeuw veel hoger dan in de rest van Oost-Vlaanderen - cfr. kaart 21. In Maarkedal is het verbruik net veel lager.

De cijfers houden geen rekening met gewestwegen en autostrades.

 

Verbruik openbare verlichting op kaart en op grafiek

 

5.    NAAR EEN ENERGIENEUTRAAL ZUID-OOST-VLAANDEREN

Om Zuid-Oost-Vlaanderen tegen 2050 fossielvrij en energieneutraal te maken, is een heuse energietransitie nodig. Om deze doelstelling te halen, zullen we heel wat nieuwe grote windturbines, zonnepanelen en andere hernieuwbare energie-installaties nodig hebben.  

In 2018 staan op Zuid-Oost-Vlaams grondgebied nog altijd maar 4 windmolens (in Haaltert). In totaal hebben ze een vermogen van 9,20 MW. In de hele provincie zijn dat er 177 met een totaal vermogen van 438,07 MW.

Al 11 steden en gemeenten in Zuid-Oost-Vlaanderen hebben beslist om bij de ontwikkeling van nieuwe grootschalige hernieuwbare energieprojecten te kiezen voor rechtstreekse participatie via lokale burgercoöperaties. Doel is om burgers, bedrijven, verenigingen te betrekken bij de ontwikkeling van lokale windprojecten, via burgercoöperatie en met een ‘omgevingsfonds’ om zo het lokaal draagvlak te versterken. Hoogstwaarschijnlijk volgen nog lokale besturen dit goede voorbeeld.

Naast de bestaande visie Energielandschap Denderland, vragen nu ook de andere 14 gemeenten aan de Provincie Oost-Vlaanderen met spoed te starten met de opmaak van een energievisie voor de rest van Zuid-Oost-Vlaanderen.  Waarbij gebiedsgericht en participatief onderzocht wordt welke kansen Zuid-Oost-Vlaanderen biedt op vlak van grootschalige, hernieuwbare energiewinning (wind, water, zon, biomassa) en hoe deze gerealiseerd kunnen worden.

Lees in dit verband ook deze artikels: